ลอยกระทง: ความทรงจำที่ลอยอยู่บนน้ำตลอดกาล

ทุกปีเมื่อถึงเดือนสิบสองที่น้ำมาเต็มฝั่ง คนไทยจะออกมาพร้อมกระทงในมือ บางคนทำเอง บางคนซื้อจากตลาด แต่ทุกคนมาด้วยความรู้สึกเดียวกัน — อยากปล่อย อยากขอบคุณ และอยากเริ่มต้นใหม่

ประเพณีลอยกระทงอยู่ในชีวิตคนไทยมาช้านาน ผ่านมือคนรุ่นแล้วรุ่นเล่า ปัจจุบันยังมีอยู่และยังงดงามเหมือนเดิม

ที่มาของประเพณี

ประเพณีลอยกระทงมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย เป็นพิธีกรรมขอขมาและแสดงความขอบคุณต่อพระแม่คงคา เจ้าแห่งสายน้ำ ที่ให้น้ำใช้อุปโภคบริโภคตลอดปี

นางนพมาศ หรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์ สนมของพระร่วงแห่งกรุงสุโขทัย ได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้คิดริเริ่มประดิษฐ์กระทงดอกบัวขึ้นเป็นครั้งแรก แทนที่จะใช้กาบกล้วยธรรมดา ทำให้กระทงงดงามและมีเอกลักษณ์มากขึ้น

กระทงของแต่ละภาค

ภาคกลาง — กระทงกาบกล้วย

กระทงดั้งเดิมทำจากกาบกล้วย ประดับด้วยดอกไม้สด ใบตอง ธูปเทียน และเหรียญ เป็นแบบที่คุ้นตาที่สุด สอนจากรุ่นสู่รุ่นในครอบครัว

ภาคเหนือ — โคมลอย (ยี่เป็ง)

ที่เชียงใหม่เรียกเทศกาลนี้ว่า "ยี่เป็ง" ปล่อยโคมลอย (ขมดเทียน) ขึ้นฟ้าแทนหรือควบคู่กับการลอยกระทง ท้องฟ้าเต็มไปด้วยดวงไฟนับพัน สวยงามมาก

ภาคอีสาน — ลอยเรือ

บางพื้นที่ในอีสานทำกระทงขนาดใหญ่รูปเรือหงส์หรือนาค ลอยไปตามน้ำ เป็นงานช่างฝีมือที่ทำกันเป็นชุมชน

สิ่งที่ใส่กระทง — ความหมายเบื้องหลัง

ทำกระทงเองกับหลาน — กิจกรรมที่ส่งต่อวัฒนธรรม

หนึ่งในสิ่งที่มีความหมายที่สุดในเทศกาลลอยกระทงคือการที่คนรุ่นใหญ่นั่งทำกระทงพร้อมกับหลาน สอนวิธีพับใบตอง เสียบดอกไม้ จุดธูปเทียน เด็กๆ ได้เรียนรู้ทั้งทักษะและเรื่องราวเบื้องหลังประเพณี

"ตอนทำกระทงกับหลาน เขาถามว่าทำไมต้องลอย เราก็ต้องอธิบาย แล้วก็นึกถึงตอนที่คุณแม่เคยอธิบายให้เราฟังตอนเด็ก รู้สึกว่ากำลังส่งต่ออะไรบางอย่างที่สำคัญ" คุณป้าท่านหนึ่งเล่าให้ฟัง

ลอยที่ไหนดี — ลดขยะในน้ำ

ปัจจุบันหลายพื้นที่รณรงค์ให้ใช้กระทงที่ทำจากวัสดุธรรมชาติที่ย่อยสลายได้ เช่น กาบกล้วย ขนมปัง หรือกระดาษ เพื่อลดขยะในแม่น้ำ หลายชุมชนมีจุดรับกระทงคืนหลังลอยด้วย

วันลอยกระทงไม่ได้เป็นแค่ประเพณีเก่า มันเป็นช่วงเวลาที่ครอบครัวออกมาด้วยกัน นั่งริมน้ำ ดูกระทงลอยไป แล้วรู้สึกว่าบางสิ่งบางอย่างที่ค้างอยู่ในใจก็ลอยไปด้วยกัน