คุณอุดม อายุ 68: "ผอ.โรงเรียนที่ไม่เคยใช้ค้อน วันนี้ทำเฟอร์นิเจอร์จากไม้เก่าขายตลาด"

คุณอุดม สิทธิวงศ์ อายุ 68 ปี เคยเป็นคนที่ไม่รู้จะตอกตะปูให้ตรงได้อย่างไร ตลอด 30 ปีที่เป็นครูและผู้อำนวยการโรงเรียนมัธยมในเชียงใหม่ มือทั้งสองของเขาถูกใช้กับปากกา แฟ้มเอกสาร และการโบกมือทักทายผู้ปกครองเท่านั้น

"ผมเป็นคนที่ถ้าของในบ้านพัง ก็โทรหาช่าง" เขาพูดพร้อมยิ้ม "ไม่ใช่เพราะขี้เกียจ แต่คิดว่าตัวเองทำไม่ได้ — ไม่มีทักษะ ไม่มีความถนัด ทำงานบริหารมาตลอด"

จนกระทั่งวันหนึ่ง เก้าอี้ไม้เก่าในระเบียงบ้านขาหัก

เก้าอี้ขาหัก เปลี่ยนชีวิต

หลังจากเกษียณได้สามเดือน คุณอุดมบอกว่ารู้สึก "แปลกๆ" — ชีวิตที่เต็มไปด้วยตารางประชุม กำหนดส่งงาน และการตัดสินใจทุกวัน กลายเป็นความว่างเปล่าที่ไม่รู้จะเติมด้วยอะไร

"ผมอยู่บ้าน ดูทีวี อ่านหนังสือ แต่รู้สึกว่าขาดอะไรบางอย่าง" เขาเล่า "มันไม่ใช่ความเหงา แต่เหมือนมือมันอยากทำอะไรสักอย่าง — อยากใช้พลังงาน แต่ไม่รู้จะทำอะไร"

วันที่เก้าอี้ระเบียงขาหัก แทนที่จะโทรหาช่างหรือซื้อใหม่ คุณอุดมตัดสินใจลองซ่อมเอง

"ผมเปิด YouTube ดูว่าต้องซ่อมยังไง แล้วก็ไปซื้อตะปูกับค้อนมา" เขาหัวเราะ "ตอกตะปูแรกคดเลย ตอกสองสามตัวก็ยังคด แต่ตอกสิบตัว เริ่มตรงขึ้น — นั่นเป็นครั้งแรกที่รู้สึกว่าทำได้"

เก้าอี้ตัวนั้นซ่อมเสร็จ ไม่ได้สวยงาม แต่ใช้งานได้ คุณอุดมบอกว่า "นั่งแล้วภูมิใจกว่าเก้าอี้ตัวไหนในบ้าน"

"ตลอดชีวิตผมจัดการคน วันนี้จัดการไม้ — มันง่ายกว่ามาก"

หลังจากเก้าอี้ตัวแรก คุณอุดมเริ่มสังเกตสิ่งรอบตัวที่ "รอถูกซ่อม" หรือ "รอถูกทิ้ง" ในบ้านและในชุมชน ชั้นวางของเก่าที่เพื่อนบ้านจะทิ้ง โต๊ะพับที่ขาหลวม ไม้กระดานเก่าจากการรื้อรั้ว — ทั้งหมดกลายเป็นวัตถุดิบ

"ผมขอไม้เก่าจากเพื่อนบ้านมาลองทำ" เขาพูด "ตอนแรกพวกเขาหัวเราะ — ผอ.อุดมจะมาทำงานไม้เหรอ? แต่พอเห็นผลงาน ก็เริ่มเอาไม้เก่ามาฝากให้มากขึ้น"

เขาฝึกจากหลายช่องทาง ทั้ง YouTube ภาษาไทยและอังกฤษ รวมถึงขอเรียนจากช่างไม้ในชุมชนที่เขารู้จักมาหลายปี

"ช่างเขาก็แปลกใจที่ ผอ.จะมาขอเรียนทำงานไม้" คุณอุดมยิ้ม "แต่เขาก็สอนดีมาก — สอนให้รู้จักไม้แต่ละชนิด รู้จักเครื่องมือที่ถูกต้อง รู้จักการวัดให้แม่น ซึ่งผมคุ้นเคยดีในแง่การวางแผน แต่ไม่เคยทำกับมือจริงๆ"

เขาหยุดสักครู่แล้วพูดว่า

"ตลอดชีวิต ผมจัดการคน — จัดการครู นักเรียน ผู้ปกครอง ผู้บริหาร วันนี้ผมจัดการไม้ และตรงไปตรงมาก็บอกเลย — ไม้มันง่ายกว่ามาก"

จากโรงรถ สู่ตลาดชุมชน

ปัจจุบันคุณอุดมใช้โรงรถที่ไม่ได้จอดรถมาสองปีเป็น "workshop" เขาลงทุนซื้อเครื่องมือพื้นฐาน เลื่อยมือ กบ สว่าน และ clamp หนีบไม้ รวมงบประมาณไม่ถึงห้าพันบาท ส่วนวัตถุดิบทั้งหมดคือไม้เก่าที่ได้มาฟรีจากเพื่อนบ้านและชุมชน

"ผมไม่ซื้อไม้ใหม่เลย" เขาบอก "เพราะตั้งต้นคิดว่า ถ้าไม้เก่าของดีพอที่จะไม่ทิ้ง มันก็ควรได้รับโอกาสใหม่ — เหมือนคนเกษียณที่ยังมีคุณค่าเหลืออยู่มาก"

ในหกเดือนที่ผ่านมา คุณอุดมทำชิ้นงานไปแล้ว 12 ชิ้น ทั้งชั้นวางหนังสือ กล่องใส่ของ กระถางไม้ และม้านั่งสวน บางชิ้นเก็บไว้ใช้เอง บางชิ้นมอบให้ครอบครัว และสี่ชิ้นแรกถูกนำไปขายที่ตลาดชุมชนสุดสัปดาห์

"ขายได้ชิ้นแรก 350 บาท" เขาพูดด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความภาคภูมิ "คนซื้อเป็นผู้หญิงวัยกลางคน เธอถามว่าใครทำ ผมบอกว่าผมเอง เธอบอกว่า 'สวยมากเลยค่ะ คุณลุง' — ผมรู้สึกดีกว่าตอนได้รับรางวัลผู้บริหารดีเด่นเสียอีก"

ไม้เก่า กับความหมายใหม่

สิ่งที่คุณอุดมชอบที่สุดในการทำงานไม้ไม่ใช่ผลลัพธ์ แต่คือกระบวนการ

"เวลามือจับไม้และเริ่มทำงาน มันสงบมาก" เขาอธิบาย "ความคิดไม่วิ่งไปที่อื่น ไม่เป็นห่วงเรื่องนั้น ไม่คิดเรื่องนี้ — มีแค่ไม้ เครื่องมือ และสิ่งที่กำลังทำ ผมเรียกมันว่า 'meditation แบบใช้มือ'"

เขายังบอกอีกว่าการทำงานไม้สอนให้เขาเรียนรู้ความอดทนแบบใหม่

"ในงานบริหาร ผมรู้สึกกดดันตลอดเวลา มีกำหนดเวลา มีความคาดหวัง" เขาพูด "แต่งานไม้ไม่มีใครรีบ ถ้าตัดผิด ก็ตัดใหม่ ถ้ายังไม่สวย ก็ขัดใหม่ — ไม้ไม่เคยตัดสิน และนั่นมันสบายใจมาก"

คำแนะนำสำหรับคนอยากเริ่มทำงานไม้

คุณอุดมยังวางแผนว่าจะเปิดเวิร์กช็อปสอนทำงานไม้เบื้องต้นให้กับคนรุ่นใหญ่ในชุมชน "ฟรี ไม่คิดเงิน" เพราะอยากให้คนอื่นได้ค้นพบความสุขแบบเดียวกัน

"ผมสอนเด็กมา 30 ปี" เขาพูดทิ้งท้าย "คราวนี้อยากสอนพี่ๆ วัยเก๋าบ้าง — และถ้าพวกเขาค้นพบว่าตัวเองทำงานไม้ได้ ผมว่ามันจะรู้สึกดีกว่าใบรับรองใดๆ ที่เคยมอบให้นักเรียน"