คุณวิไล อายุ 67: "สอนคนมา 40 ปี วันนี้ถึงคราวเป็นนักเรียนบ้าง"

คุณวิไล ธรรมเลิศ อายุ 67 ปี ใช้เวลา 40 ปีในฐานะครูประถมศึกษาโรงเรียนรัฐบาลในกรุงเทพฯ สอนเด็กวัย 6–12 ปีให้อ่านออกเขียนได้ ให้รู้จักบวกลบคูณหาร และสอนให้รู้จักดนตรีเบื้องต้น แต่เธอเองไม่เคยเล่นเครื่องดนตรีชิ้นไหนได้เลยสักครั้ง

"ฉันสอนเด็กร้องเพลงมาตลอด แต่ตัวเองเล่นดนตรีไม่เป็น" เธอหัวเราะ "ตลกดีนะ ครูดนตรีที่ไม่ใช่ครูดนตรี — แค่ให้เด็กร้องเพลงได้ ฉันก็พอใจแล้ว"

จนกระทั่งวันแรกของการเกษียณอายุราชการ ลูกชายคนโตวางกล่องเล็กๆ ไว้บนโต๊ะกินข้าว

"เขาบอกว่า 'แม่ครับ นี่คือ Ukulele ลูกซื้อให้ ลองเล่นดูนะครับ' ฉันมองมันแล้วนึกในใจ — นิ้วฉันแข็งขนาดนี้ จะเล่นได้เหรอ"

"นิ้วแข็ง นิ้วเจ็บ แต่ไม่หยุด"

Ukulele เป็นเครื่องสายที่หลายคนบอกว่า "เล่นง่ายที่สุด" แต่สำหรับมือใหม่วัย 66 ปีที่ไม่เคยจับเครื่องสายมาก่อน ความจริงต่างออกไปพอสมควร

"สัปดาห์แรก นิ้วเจ็บมากค่ะ" คุณวิไลบอก "เพราะสายมันกดเข้าไปที่ปลายนิ้ว ต้องฝืนให้นิ้วชิน ฉันเล่นได้แค่ 10 นาทีแล้วต้องหยุด ปวดจนน้ำตาซึม"

แต่เธอไม่หยุด เธอหาวิดีโอสอน Ukulele ภาษาไทยบน YouTube ตั้งแต่เริ่มต้น ดูทีละตอน ฝึกทีละ Chord เธอเขียน Chart Chord ลงกระดาษ A4 ด้วยลายมือตัวใหญ่ แล้วติดไว้ข้างๆ ที่นั่งเล่นประจำ

"ฉันเป็นครู ฉันรู้ว่าต้องเรียนยังไง — ทำซ้ำ ทำซ้ำ และทำซ้ำ" เธอยิ้ม "ฉันเล่น Am, C, F, G ซ้ำอยู่สองสัปดาห์ก่อนจะขยับไป Chord อื่น เพราะถ้ายังไม่แม่น ไม่มีประโยชน์ไปต่อ"

เดือนที่สอง — เพลงแรก "แม่สาย"

เพลงแรกที่คุณวิไลเล่นได้จนจบคือ "แม่สาย" เพลงไทยสากลเก่า ที่เธอร้องและเล่นไปพร้อมกัน

"วันที่เล่นได้จบเพลงแรก ฉันร้องไห้" เธอพูดเบาๆ "ไม่ใช่เพราะอะไร แค่รู้สึกว่า — ฉันทำได้ ในวัย 66 ปี ฉันยังเรียนรู้อะไรใหม่ได้อยู่ มันรู้สึกดีมากจนน้ำตาไหลเอง"

ลูกชายนั่งฟังอยู่ด้วย บอกว่า "แม่เล่นได้แล้ว" แล้วก็ร้องไห้ตาม

"เราร้องไห้ด้วยกันสองแม่ลูก" เธอหัวเราะเมื่อเล่าถึงตอนนั้น "เพราะเพลง 'แม่สาย' มันก็มีคำว่าแม่อยู่ในชื่อด้วย — มันเลยสมบูรณ์แบบมาก"

วงดนตรีวัยเก๋า — ทุกเสาร์ที่สวนลุม

จุดเปลี่ยนครั้งใหญ่เกิดขึ้นในเดือนที่สี่ เมื่อเพื่อนบ้านที่อายุ 71 ปีชวนให้ไปร่วม "วงดนตรีวัยเก๋า" ที่สวนลุมพินี กลุ่มผู้สูงวัยที่มาเล่นดนตรีร่วมกันทุกเช้าวันเสาร์

"ฉันกลัวมากตอนแรก เพราะคิดว่าคนอื่นเก่งกว่าเยอะ" เธอเล่า "แต่พอไปถึง พบว่าทุกคนอยู่ในระดับใกล้เคียงกัน บางคนเล่นมาสองปีแล้วก็ยังมีที่เล่นผิด — ทุกคนยิ้มและให้กำลังใจกัน ไม่มีใครตัดสิน"

กลุ่มนี้มีสมาชิกแปดคน อายุตั้งแต่ 62 ถึง 74 ปี เล่น Ukulele กันทุกเสาร์เช้า 7.00–9.00 น. ใต้ต้นไม้ที่สวนลุมพินี บางครั้งมีคนผ่านไปมาหยุดฟัง บางครั้งมีเด็กมาร้องเพลงตาม

"มันคือความสุขที่บอกไม่ถูก" คุณวิไลพูดด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยชีวิตชีวา "เราไม่ได้เล่นเก่ง แต่เราสนุก และคนฟังก็สนุกไปด้วย — นั้นพอแล้ว"

"สอนคนมา 40 ปี ครั้งนี้ได้เป็นนักเรียนบ้าง"

เราถามคุณวิไลว่า ความรู้สึกการ "เป็นนักเรียน" ในวัยนี้เป็นยังไง

"มันทำให้เข้าใจเด็กๆ ที่เคยสอนมากขึ้น" เธอตอบโดยไม่ต้องคิดนาน "ตอนสอน ฉันบอกเสมอว่า 'ทำได้ ทำได้' แต่ตอนเราเป็นนักเรียนเอง ถึงได้รู้ว่า 'ทำได้' มันต้องใช้ความกล้าและความอดทนมากแค่ไหน"

เธอหยุดนิดหนึ่ง แล้วพูดต่อ

"ฉันสอนคนมา 40 ปี วันนี้ถึงคราวเป็นนักเรียนบ้าง — และรู้สึกดีมากค่ะ รู้สึกว่าตัวเองยังมีชีวิตอยู่ ยังเติบโตได้"

15 เพลง และยังเพิ่มต่อเนื่อง

ปัจจุบัน คุณวิไลเล่น Ukulele ได้ 15 เพลง ทั้งเพลงไทยเก่าอย่าง "ชาวนาไทย" "คืนเดือนหงาย" และเพลงสากลอย่าง "Somewhere Over the Rainbow" ที่เธอบอกว่าเป็นเพลงโปรดที่สุด

"'Somewhere Over the Rainbow' มันพูดถึงความฝัน และการที่ความฝันมันเป็นจริงได้" เธออธิบาย "ฉันว่ามันเหมาะกับคนรุ่นใหญ่มาก — เพราะเราพิสูจน์แล้วว่าความฝันใหม่ในวัยนี้มันก็เป็นจริงได้"

คุณวิไลไม่ได้เล่น Ukulele เพื่อจะเป็น "นักดนตรี" เธอเล่นเพราะมันทำให้เช้าวันเสาร์มีความหมาย ทำให้มีเหตุผลออกไปนั่งใต้ต้นไม้กับเพื่อนใหม่ และทำให้รู้ว่า — ไม่ว่าจะอายุเท่าไร สมองของเรายังพร้อมเรียนรู้เสมอ

สิ่งที่ต้องการแค่ความกล้าเริ่ม และยอมให้ตัวเองเป็นนักเรียนอีกสักครั้ง